
Een bouwplaat cadeau geven: welke kleur en welke maat kies je
Een bouwplaat is een cadeau dat alleen werkt als het noppenformaat klopt. Deze koopgids zet de volgorde op een rij …
Een surprise op een bouwplaat zakt niet door en gaat na 5 december niet de papierbak in. Dit stappenplan loopt van het idee tot het gedicht, met vier surprises die op een plaat van 25 x 25 cm passen.

Half november zijn de lootjes getrokken en staat er thuis een lege schoenendoos klaar. De vraag is dan niet zozeer wat je gaat bouwen, maar hoe je voorkomt dat het bouwsel op 6 december al doorzakt en een week later bij het oud papier ligt.
Het korte antwoord: gebruik geen doos als bodem, maar een bouwplaat voor bouwstenen met noppen. Die blijft plat, buigt niet mee als iemand hem optilt en houdt elk steentje op zijn plek. Na pakjesavond haal je de versiering eraf en houd je geen afval over, maar een speelveld.
Hieronder staat de volgorde van idee tot gedicht, met vier surprises die op één plaat van 25 x 25 cm passen en de stappen die het bouwsel stevig maken.
In het kort
De bedoeling van een surprise is simpel: je pakt het cadeau in op een manier die iets zegt over degene wiens lootje je hebt getrokken. Een hobby, een gewoonte, een uitspraak die in de familie rondgaat. Het gedicht maakt daarna duidelijk wat je bedoelde.
De vorm ligt niet vast, want de traditie is jonger dan het feest zelf. Volgens MAX Vandaag werd de surprise pas vanaf de jaren vijftig echt populair, toen het gezinsleven centraler kwam te staan en er lootjes getrokken werden. Er is ook weinig grondig onderzoek naar gedaan. Ruim zeventig jaar gewoonte zonder vaste voorschriften betekent dat je hem gerust anders mag aanpakken dan de buren.
Wat een surprise laat mislukken is bijna altijd de bodem. Een schoenendoos veert onder zijn eigen inhoud, een vel karton golft zodra er lijm op komt, en een toren van keukenrollen staat scheef als iemand tegen de tafel stoot.
Een bouwplaat doet precies het omgekeerde. Een plaat van 25 x 25 cm, 3 mm dik met een gladde onderkant, levert een vlak dat niet meebuigt als je het optilt. De standaard noppen erop houden elk steentje vast, zodat het bouwsel de rit naar school of naar opa en oma doorstaat. Welke maat en welk noppenformaat bij de stenen thuis horen, staat in de gids over het kiezen van een bouwplaat.
De drukte rond pakjesavond piekt eerder dan veel mensen denken. Speelgoedwinkels kwamen in november 2018 uit op een omzetindex van 145,7 (2015 = 100), tegen 139,9 in december en 56,2 in april, volgens CBS StatLine. November is daarmee de drukste maand van het jaar, drukker dan december.
Dat is logisch zodra je het van de andere kant bekijkt. Op 5 december moet alles af zijn, dus het kopen en maken gebeurt in de weken ervoor. Oktober loopt met 92,3 al zichtbaar op, terwijl de maanden januari tot en met september tussen 56,2 en 70,5 blijven hangen.
Voor de planning thuis betekent dat twee dingen. Zorg dat de plaat en de losse stenen half november in huis zijn, en verdeel het bouwen over meerdere avonden. Een surprise die in één keer af moet, wordt een surprise waar een volwassene het meeste aan doet.
De werkwijze is steeds dezelfde, ongeacht wat je bouwt: eerst de bodem vast, dan de vorm, dan het cadeau erin en pas op het laatst het karton. Wie in die volgorde werkt, hoeft niets meer los te breken.
Lijm, verf en spuitsneeuw horen op het karton en niet op de noppen. Alles wat in een nop droogt, blijft daar zitten en kost later meer tijd dan de hele surprise bij elkaar. Dubbelzijdig plakband tussen twee platte stenen werkt net zo goed als lijm en laat weer los.
Hetzelfde geldt voor hoogte. Een toren die hoger is dan de plaat breed is, gaat wiebelen zodra hij vervoerd wordt. Blijf onder die hoogte en gebruik de ruimte liever in de breedte, dan overleeft het bouwsel ook een fietstas.

Een vlak van 32 x 32 noppen is genoeg voor een compleet tafereel, zolang je één onderwerp kiest. De vier hieronder werken met de stenen die in de meeste huizen al liggen, en de kleur van de plaat doet het halve werk.
| Surprise | Wat je bouwt | Kleur van de plaat | Wat er na 5 december blijft |
|---|---|---|---|
| Voetbalveld | Doelen van dunne stenen, een tribune van drie lagen, het cadeau onder het middenstip-dakje | Groen | Speelveld voor poppetjes en auto's |
| Haven met boot | Een kade langs twee randen, een romp van platte stenen, een kraan die draait | Blauw | Waterveld voor boten en bruggen |
| Straat met winkel | Twee gevels aan weerszijden, een stoep van platte stenen, het cadeau achter de winkeldeur | Lichtgrijs | Stadsplaat waar auto's over rijden |
| IJsbaan of poolreis | Een ovale baan met een boarding van één steen hoog, een tent en een slee | Wit | Winterlandschap, later een wolkenveld |
Past het idee niet op 25 x 25 cm, leg dan twee platen naast elkaar. Eén plaat is met 32 standaard noppen van 8 mm precies 25,6 cm breed, dus twee platen naast elkaar worden 51,2 cm en geen 50: meet de tafel na. Voor een tafereel zonder naad in het midden is er ook een plaat in XXL, uit één stuk.
Vier losse platen van 25 x 25 cm met elk 32 x 32 noppen, samen een vlak van ongeveer 50 x 50 cm, 3 mm dik met een gladde onderkant. Lichtgrijs is de ondergrond voor straten, stoepen en pleinen, en blijft na pakjesavond bruikbaar als neutrale bodem onder elk bouwwerk.
€ 17,99 inclusief btw, gratis verzending
Karton is een stroom die massaal de deur uit gaat. Nederlandse huishoudens leverden in 2024 712 duizend ton oud papier en karton in, op een totaal van 8.170 duizend ton huishoudelijk afval, meldt CBS StatLine. Na restafval en gft is papier en karton daarmee de grootste apart ingezamelde stroom.
Dat inleveren werkt ook. Volgens Stichting Papier Recycling Nederland werd in 2024 81 procent van het papier en karton dat nieuw op de Nederlandse markt kwam en geen verpakking is, ingezameld en gerecycled, tegen 75,1 procent in Europa. Een kartonnen surprise verdwijnt dus niet zomaar, hij komt keurig terug als nieuw papier.
Alleen: van de avond zelf blijft dan niets over. Een bouwsel op een plaat gaat de andere kant op. Het karton gaat bij het oud papier, de stenen gaan terug in de bak en de plaat blijft liggen als bodem voor het volgende bouwwerk.
De plaat die op 5 december onder een voetbalveld lag, is op 6 december gewoon een plaat. Dat is het hele idee: de versiering was tijdelijk, de ondergrond niet.
Doorbouwen levert bovendien meer op dan een leuke middag. In een landelijk representatieve Amerikaanse steekproef hing de door ouders gerapporteerde frequentie van ruimtelijk spel met puzzels en blokken samen met de score op de Block Design-test, ongeacht geslacht en sociaaleconomische achtergrond, aldus Jirout en Newcombe in Psychological Science.
En het is oefenbaar. Een meta-analyse van 217 studies door Uttal en collega's in Psychological Bulletin vond voor ruimtelijke training een gemiddelde effectgrootte van 0,47, met effecten die ook na uitstel stabiel bleven en die overdroegen naar ruimtelijke taken waarop niet geoefend was. Wat op die plaat gebeurt, blijft dus niet op die plaat.
Na pakjesavond gaat het vaak vanzelf, maar een kleine zet helpt. Deze drie werken zonder dat je iets nieuws hoeft te kopen.
Haal het karton eraf en laat de vorm staan. Het voetbalveld wordt een kampeerterrein door drie tentjes neer te zetten, de haven wordt een zwembad. Het kind bedenkt zoiets meestal zelf, zodra de plaat leeg is.
Leg de volgende surprise op een tweede kleur en koppel de twee platen aan elkaar. Groen naast lichtgrijs geeft een dorp met een weiland eromheen, en dat past op elke tafel.
Blijft het bouwwerk staan, geef het dan een eigen ondergrond. Hoe je de platen vastlegt op een blad of een lage kast, staat in de gids over zelf een bouwtafel maken.
Kies eerst het onderwerp bij de persoon van je lootje, leg daarna de plaat of platen neer en koppel de naden, en bouw pas dan de vorm op. Het karton komt op het laatst en gaat er los op, zodat het er na pakjesavond zo weer af is. Twijfel je over de kleur, dan bepaalt het tafereel de keuze: groen voor gras, blauw voor water, lichtgrijs voor straat, wit voor sneeuw.
Zijn de stenen thuis de dikke soort met grote noppen, kijk dan eerst welk formaat je nodig hebt op de pagina over platen voor grote bouwstenen, want de twee noppenformaten passen niet op elkaar.
Tim Buikema is oprichter van BoomBii in Hoogezand en ontwerpt de bouwplaten zelf, in samenspraak met de kinderen in zijn eigen omgeving die ze dagelijks gebruiken.

Een bouwplaat is een cadeau dat alleen werkt als het noppenformaat klopt. Deze koopgids zet de volgorde op een rij …

De kleur van een bouwplaat bepaalt het decor van het spel, niet de smaak van het kind. Deze gids zet per kleur wat de …

Een bouwtafel is een lage tafel met bouwplaten op het blad, zodat een bouwwerk mag blijven staan. Deze gids geeft de …
Je pakt het cadeau in op een manier die iets zegt over degene wiens lootje je hebt getrokken: een hobby, een gewoonte, een uitspraak die in de familie rondgaat. Het cadeau zelf hoeft daar niets mee te maken te hebben. Het gedicht erbij maakt duidelijk wat je bedoelde, en het uitpakken wordt daarmee een deel van het cadeau.
Een surprise is een zelfgemaakte verpakking rond een cadeau, gemaakt voor de persoon van je lootje. Volgens MAX Vandaag werd de surprise pas vanaf de jaren vijftig echt populair, toen het gezinsleven centraler kwam te staan en er lootjes werden getrokken. Er is weinig grondig onderzoek naar gedaan. De vorm ligt dus nergens vast.
Neem een bouwplaat van 25 x 25 cm als bodem en bouw daarop de omtrek van een herkenbaar tafereel: een veld, een straat, een haven. Laat in het midden ruimte vrij voor het cadeau en leg er een dakje van losse stenen op. De versiering knip je uit karton en klem je tussen twee stenen.
Met karton, papier en een doos kom je ver, maar de bodem is het zwakke punt: die veert en golft. Bouwstenen met noppen op een bouwplaat geven een vlak dat niet meebuigt, en de noppen houden elk steentje vast tijdens het vervoer. Karton gebruik je dan alleen nog voor vlaggen, gevels en details die je erop legt.
Dat hangt vooral af van hoeveel er moet drogen. Werk in drie rondes op verschillende avonden: eerst de plaat koppelen en de omtrek bouwen, dan de hoogte en de plek voor het cadeau, en tot slot het karton en het gedicht. Zo wordt het geen avond waarop een volwassene het meeste doet.
Kies het onderwerp bij de persoon en niet bij het cadeau. Voetballen wordt een veld, vissen wordt een haven, tekenen wordt een atelier. Kies daarna de kleur van de plaat die bij dat tafereel hoort: groen voor gras, blauw voor water, lichtgrijs voor straat en wit voor sneeuw en ijs. De kleur doet dan het halve werk.