Altijd gratis verzending naar NL en BE
Leestijd: 9 minuten

Een surprise maken op een bouwplaat: stap voor stap

Een surprise op een bouwplaat zakt niet door en gaat na 5 december niet de papierbak in. Dit stappenplan loopt van het idee tot het gedicht, met vier surprises die op een plaat van 25 x 25 cm passen.

Doe-het-zelf-gids
Surprise in de vorm van een voetbalveld, gebouwd van noppenstenen op een groene bouwplaat op een lichte houten tafel

Half november zijn de lootjes getrokken en staat er thuis een lege schoenendoos klaar. De vraag is dan niet zozeer wat je gaat bouwen, maar hoe je voorkomt dat het bouwsel op 6 december al doorzakt en een week later bij het oud papier ligt.

Het korte antwoord: gebruik geen doos als bodem, maar een bouwplaat voor bouwstenen met noppen. Die blijft plat, buigt niet mee als iemand hem optilt en houdt elk steentje op zijn plek. Na pakjesavond haal je de versiering eraf en houd je geen afval over, maar een speelveld.

Hieronder staat de volgorde van idee tot gedicht, met vier surprises die op één plaat van 25 x 25 cm passen en de stappen die het bouwsel stevig maken.

In het kort

  • Neem een bouwplaat als bodem: 25 x 25 cm, 3 mm dik met een gladde onderkant en 32 x 32 noppen op het hele vlak. Een set bevat vier van die platen.
  • Begin half november. Speelgoedwinkels kwamen in november 2018 uit op een omzetindex van 145,7 tegen 139,9 in december, volgens CBS StatLine: november is de drukste maand van het jaar.
  • Bouw de vorm met de stenen die er al liggen en leg het karton erop in plaats van het vast te lijmen.
  • Nederlandse huishoudens leverden in 2024 712 duizend ton oud papier en karton in, meldt CBS StatLine. Karton gaat massaal de papierbak in, een plaat blijft liggen.
  • Haal de versiering er na pakjesavond af, dan ligt er een ondergrond waar het hele jaar op doorgebouwd wordt.

Een surprise is een verpakking met een verhaal

De bedoeling van een surprise is simpel: je pakt het cadeau in op een manier die iets zegt over degene wiens lootje je hebt getrokken. Een hobby, een gewoonte, een uitspraak die in de familie rondgaat. Het gedicht maakt daarna duidelijk wat je bedoelde.

De vorm ligt niet vast, want de traditie is jonger dan het feest zelf. Volgens MAX Vandaag werd de surprise pas vanaf de jaren vijftig echt populair, toen het gezinsleven centraler kwam te staan en er lootjes getrokken werden. Er is ook weinig grondig onderzoek naar gedaan. Ruim zeventig jaar gewoonte zonder vaste voorschriften betekent dat je hem gerust anders mag aanpakken dan de buren.

De bodem bepaalt hoeveel het bouwsel verdraagt

Wat een surprise laat mislukken is bijna altijd de bodem. Een schoenendoos veert onder zijn eigen inhoud, een vel karton golft zodra er lijm op komt, en een toren van keukenrollen staat scheef als iemand tegen de tafel stoot.

Een bouwplaat doet precies het omgekeerde. Een plaat van 25 x 25 cm, 3 mm dik met een gladde onderkant, levert een vlak dat niet meebuigt als je het optilt. De standaard noppen erop houden elk steentje vast, zodat het bouwsel de rit naar school of naar opa en oma doorstaat. Welke maat en welk noppenformaat bij de stenen thuis horen, staat in de gids over het kiezen van een bouwplaat.

Begin half november, niet op 4 december

De drukte rond pakjesavond piekt eerder dan veel mensen denken. Speelgoedwinkels kwamen in november 2018 uit op een omzetindex van 145,7 (2015 = 100), tegen 139,9 in december en 56,2 in april, volgens CBS StatLine. November is daarmee de drukste maand van het jaar, drukker dan december.

Dat is logisch zodra je het van de andere kant bekijkt. Op 5 december moet alles af zijn, dus het kopen en maken gebeurt in de weken ervoor. Oktober loopt met 92,3 al zichtbaar op, terwijl de maanden januari tot en met september tussen 56,2 en 70,5 blijven hangen.

Voor de planning thuis betekent dat twee dingen. Zorg dat de plaat en de losse stenen half november in huis zijn, en verdeel het bouwen over meerdere avonden. Een surprise die in één keer af moet, wordt een surprise waar een volwassene het meeste aan doet.

Omzet van speelgoedwinkels per maand in 2018 Lijndiagram met de omzetindex van speelgoedwinkels per maand in 2018, waarbij 2015 gelijk is aan 100. Januari 64,9, februari 58,8, maart 63,6, april 56,2, mei 59,3, juni 69,6, juli 70,5, augustus 67,8, september 66,7, oktober 92,3, november 145,7 en december 139,9. November is de hoogste maand, hoger dan december, en april is de laagste. omzetindex speelgoedwinkels per maand, 2015 = 100 0 50 100 150 56,2 92,3 145,7 139,9 jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec Bron: CBS StatLine, tabel 83868NED, speelgoedwinkels (SBI 4765), 2018
Bron: CBS StatLine, tabel 83868NED, omzetindex speelgoedwinkels 2018 (ongecorrigeerd, 2015 = 100).

Stap voor stap: de surprise op de plaat

De werkwijze is steeds dezelfde, ongeacht wat je bouwt: eerst de bodem vast, dan de vorm, dan het cadeau erin en pas op het laatst het karton. Wie in die volgorde werkt, hoeft niets meer los te breken.

  1. Kies het idee bij de persoon, niet bij het cadeau Wat doet degene van je lootje het liefst? Voetballen, vissen, tekenen, met de hond lopen. Dat wordt het onderwerp. Het cadeau hoeft er inhoudelijk niets mee te maken te hebben.
  2. Leg de plaat droog neer Leg een plaat van 25 x 25 cm neer, of meer platen naast elkaar als het bouwsel groter wordt. Kijk of het bouwsel daarop past en of er nog ruimte overblijft voor het cadeau.
  3. Koppel de naden voordat je bouwt Gebruik je meer dan één plaat, klik dan lange stenen of dunne plaatjes over elke overgang, zodat het noppenraster doorloopt en de platen niet meer uit elkaar schuiven. Hoe dat precies gaat, staat in de gids over bouwplaten aan elkaar verbinden.
  4. Bouw de vorm met de stenen die er al liggen Zet eerst de omtrek neer, daarna de hoogte. Een muur van twee stenen dik blijft staan als iemand de plaat optilt, een muur van één steen dik niet. Bouw laag voor laag en verspring de naden, net als bij metselwerk.
  5. Maak een plek voor het cadeau Laat midden in het bouwsel een open ruimte vrij en leg het cadeau daarin, of plak het pakje onder de plaat met een lus tape. Een dakje van losse stenen erop is genoeg: dat trekt een kind er zo weer af.
  6. Versier met karton dat je erop legt Knip een vlag, een net of een gevel uit karton en zet die vast tussen twee stenen in plaats van met lijm. De versiering is daarna zo weg en de stenen blijven schoon.
  7. Schrijf het gedicht los Rol het op en klem het onder een steen aan de rand. Zo raakt het niet kwijt en hoef je niets op de plaat te schrijven.

Wat je beter niet op de plaat doet

Lijm, verf en spuitsneeuw horen op het karton en niet op de noppen. Alles wat in een nop droogt, blijft daar zitten en kost later meer tijd dan de hele surprise bij elkaar. Dubbelzijdig plakband tussen twee platte stenen werkt net zo goed als lijm en laat weer los.

Hetzelfde geldt voor hoogte. Een toren die hoger is dan de plaat breed is, gaat wiebelen zodra hij vervoerd wordt. Blijf onder die hoogte en gebruik de ruimte liever in de breedte, dan overleeft het bouwsel ook een fietstas.

Vier witte bouwplaten naast elkaar met een half afgebouwd tafereel van noppenstenen erop en losse stukjes karton ernaast
Eerst de platen droog neerleggen en de naden koppelen, daarna pas de vorm opbouwen en het karton erop leggen.

Vier surprises die op één plaat passen

Een vlak van 32 x 32 noppen is genoeg voor een compleet tafereel, zolang je één onderwerp kiest. De vier hieronder werken met de stenen die in de meeste huizen al liggen, en de kleur van de plaat doet het halve werk.

SurpriseWat je bouwtKleur van de plaatWat er na 5 december blijft
VoetbalveldDoelen van dunne stenen, een tribune van drie lagen, het cadeau onder het middenstip-dakjeGroenSpeelveld voor poppetjes en auto's
Haven met bootEen kade langs twee randen, een romp van platte stenen, een kraan die draaitBlauwWaterveld voor boten en bruggen
Straat met winkelTwee gevels aan weerszijden, een stoep van platte stenen, het cadeau achter de winkeldeurLichtgrijsStadsplaat waar auto's over rijden
IJsbaan of poolreisEen ovale baan met een boarding van één steen hoog, een tent en een sleeWitWinterlandschap, later een wolkenveld

Past het idee niet op 25 x 25 cm, leg dan twee platen naast elkaar. Eén plaat is met 32 standaard noppen van 8 mm precies 25,6 cm breed, dus twee platen naast elkaar worden 51,2 cm en geen 50: meet de tafel na. Voor een tafereel zonder naad in het midden is er ook een plaat in XXL, uit één stuk.

Lichtgrijze bouwplaat met standaard noppen, set van vier platen

Bouwplaat lichtgrijs, set van 4

Vier losse platen van 25 x 25 cm met elk 32 x 32 noppen, samen een vlak van ongeveer 50 x 50 cm, 3 mm dik met een gladde onderkant. Lichtgrijs is de ondergrond voor straten, stoepen en pleinen, en blijft na pakjesavond bruikbaar als neutrale bodem onder elk bouwwerk.

€ 17,99 inclusief btw, gratis verzending

Bekijk de lichtgrijze bouwplaat

Waar de meeste surprises op 6 december belanden

Karton is een stroom die massaal de deur uit gaat. Nederlandse huishoudens leverden in 2024 712 duizend ton oud papier en karton in, op een totaal van 8.170 duizend ton huishoudelijk afval, meldt CBS StatLine. Na restafval en gft is papier en karton daarmee de grootste apart ingezamelde stroom.

Dat inleveren werkt ook. Volgens Stichting Papier Recycling Nederland werd in 2024 81 procent van het papier en karton dat nieuw op de Nederlandse markt kwam en geen verpakking is, ingezameld en gerecycled, tegen 75,1 procent in Europa. Een kartonnen surprise verdwijnt dus niet zomaar, hij komt keurig terug als nieuw papier.

Alleen: van de avond zelf blijft dan niets over. Een bouwsel op een plaat gaat de andere kant op. Het karton gaat bij het oud papier, de stenen gaan terug in de bak en de plaat blijft liggen als bodem voor het volgende bouwwerk.

Huishoudelijk afval in Nederland in 2024 per stroom Staafdiagram met vijf stromen huishoudelijk afval in Nederland in 2024, in duizend ton. Restafval 2.647, gft 1.645, oud papier en karton 712, verpakkingsglas 344 en textiel 85. Oud papier en karton is na restafval en gft de grootste apart ingezamelde stroom. huishoudelijk afval in 2024, x 1.000 ton 0 1.000 2.000 3.000 2.647 1.645 712 344 85 Restafval Gft Oud papier en karton Verpakkings- glas Textiel Bron: CBS StatLine, tabel 83558NED, gemeentelijke afvalstoffen 2024
Bron: CBS StatLine, tabel 83558NED, gemeentelijke afvalstoffen 2024 (in duizend ton).

Van surprise naar speelveld

De plaat die op 5 december onder een voetbalveld lag, is op 6 december gewoon een plaat. Dat is het hele idee: de versiering was tijdelijk, de ondergrond niet.

Doorbouwen levert bovendien meer op dan een leuke middag. In een landelijk representatieve Amerikaanse steekproef hing de door ouders gerapporteerde frequentie van ruimtelijk spel met puzzels en blokken samen met de score op de Block Design-test, ongeacht geslacht en sociaaleconomische achtergrond, aldus Jirout en Newcombe in Psychological Science.

En het is oefenbaar. Een meta-analyse van 217 studies door Uttal en collega's in Psychological Bulletin vond voor ruimtelijke training een gemiddelde effectgrootte van 0,47, met effecten die ook na uitstel stabiel bleven en die overdroegen naar ruimtelijke taken waarop niet geoefend was. Wat op die plaat gebeurt, blijft dus niet op die plaat.

Drie manieren om verder te bouwen

Na pakjesavond gaat het vaak vanzelf, maar een kleine zet helpt. Deze drie werken zonder dat je iets nieuws hoeft te kopen.

Zelfde plaat, nieuw decor

Haal het karton eraf en laat de vorm staan. Het voetbalveld wordt een kampeerterrein door drie tentjes neer te zetten, de haven wordt een zwembad. Het kind bedenkt zoiets meestal zelf, zodra de plaat leeg is.

Plaat erbij, verhaal groter

Leg de volgende surprise op een tweede kleur en koppel de twee platen aan elkaar. Groen naast lichtgrijs geeft een dorp met een weiland eromheen, en dat past op elke tafel.

Een vaste plek

Blijft het bouwwerk staan, geef het dan een eigen ondergrond. Hoe je de platen vastlegt op een blad of een lage kast, staat in de gids over zelf een bouwtafel maken.

Zo begin je deze week nog

Kies eerst het onderwerp bij de persoon van je lootje, leg daarna de plaat of platen neer en koppel de naden, en bouw pas dan de vorm op. Het karton komt op het laatst en gaat er los op, zodat het er na pakjesavond zo weer af is. Twijfel je over de kleur, dan bepaalt het tafereel de keuze: groen voor gras, blauw voor water, lichtgrijs voor straat, wit voor sneeuw.

Zijn de stenen thuis de dikke soort met grote noppen, kijk dan eerst welk formaat je nodig hebt op de pagina over platen voor grote bouwstenen, want de twee noppenformaten passen niet op elkaar.

Tim Buikema is oprichter van BoomBii in Hoogezand en ontwerpt de bouwplaten zelf, in samenspraak met de kinderen in zijn eigen omgeving die ze dagelijks gebruiken.

Veelgestelde vragen

Wat is de bedoeling van een surprise?

Je pakt het cadeau in op een manier die iets zegt over degene wiens lootje je hebt getrokken: een hobby, een gewoonte, een uitspraak die in de familie rondgaat. Het cadeau zelf hoeft daar niets mee te maken te hebben. Het gedicht erbij maakt duidelijk wat je bedoelde, en het uitpakken wordt daarmee een deel van het cadeau.

Wat is een surprise eigenlijk?

Een surprise is een zelfgemaakte verpakking rond een cadeau, gemaakt voor de persoon van je lootje. Volgens MAX Vandaag werd de surprise pas vanaf de jaren vijftig echt populair, toen het gezinsleven centraler kwam te staan en er lootjes werden getrokken. Er is weinig grondig onderzoek naar gedaan. De vorm ligt dus nergens vast.

Hoe maak je een simpele surprise?

Neem een bouwplaat van 25 x 25 cm als bodem en bouw daarop de omtrek van een herkenbaar tafereel: een veld, een straat, een haven. Laat in het midden ruimte vrij voor het cadeau en leg er een dakje van losse stenen op. De versiering knip je uit karton en klem je tussen twee stenen.

Waar kun je een surprise van maken?

Met karton, papier en een doos kom je ver, maar de bodem is het zwakke punt: die veert en golft. Bouwstenen met noppen op een bouwplaat geven een vlak dat niet meebuigt, en de noppen houden elk steentje vast tijdens het vervoer. Karton gebruik je dan alleen nog voor vlaggen, gevels en details die je erop legt.

Hoe lang duurt het om een surprise te maken?

Dat hangt vooral af van hoeveel er moet drogen. Werk in drie rondes op verschillende avonden: eerst de plaat koppelen en de omtrek bouwen, dan de hoogte en de plek voor het cadeau, en tot slot het karton en het gedicht. Zo wordt het geen avond waarop een volwassene het meeste doet.

Wat ga je voor surprise maken?

Kies het onderwerp bij de persoon en niet bij het cadeau. Voetballen wordt een veld, vissen wordt een haven, tekenen wordt een atelier. Kies daarna de kleur van de plaat die bij dat tafereel hoort: groen voor gras, blauw voor water, lichtgrijs voor straat en wit voor sneeuw en ijs. De kleur doet dan het halve werk.

WhatsApp