Een bouwplaat cadeau geven: welke kleur en welke maat kies je

In de weken voor 5 december komt bij veel ouders en grootouders dezelfde vraag langs: wat geef je een kind dat graag bouwt? Een doos losse stenen ligt er meestal al, en nog een doos erbij verdwijnt in dezelfde bak. Een bouwplaat is een ander soort cadeau, want die geeft de stenen een vaste plek en het spel een decor.

Het korte antwoord: kijk eerst welk noppenformaat het kind al in huis heeft, kies daarna de maat op wat het kind kan bouwen, en pas als laatste de kleur. Klopt het noppenformaat niet, dan past er niets op de plaat en doet de rest van de keuze er niet meer toe. Twijfel je over de kleur, neem dan groen.

Kijk eerst welk noppenformaat het kind al heeft

Dit is de enige keuze in dit cadeau die echt mis kan gaan. Er zijn twee noppenformaten in omloop en ze passen niet op elkaar: standaard noppen van 8 mm voor de gewone kleine bouwstenen, en grote noppen van 16 mm voor de dikkere stenen voor jonge kinderen.

Een grote nop is precies twee keer zo breed als een standaard nop en staat ook op dubbele afstand. Dat klinkt als een detail, maar het betekent dat een klein steentje op een plaat met grote noppen los blijft liggen, en dat een dikke steen op een fijne plaat niet vastklikt. Een plaat in de verkeerde maat is daarmee meteen onbruikbaar.

Zo weet je het zonder de speelgoedbak leeg te kieperen

Pak één steen uit de bak en leg er een liniaal langs. Tel tien noppen op een rij: kom je op 8 cm uit, dan zijn het standaard noppen. Kom je op 16 cm uit, dan zijn het grote noppen. Lukt tellen niet, meet dan de afstand tussen het midden van twee noppen naast elkaar.

Twijfel je nog, dan helpt het om naar de stenen zelf te kijken: de dikke stenen voor jonge kinderen horen bij de grote noppen, de gewone kleine steentjes bij het standaard formaat. Wat er in beide gevallen op past, staat op de pagina's over bouwplaten voor grote bouwstenen en bouwplaten voor kleine bouwstenen.

De twee formaten staan hieronder naast elkaar, met de maten en prijzen van onze eigen platen erbij.

Kenmerk	Grote noppen	Standaard noppen
Afstand tussen twee noppen	16 mm	8 mm
Past op	Dikke bouwstenen voor jonge kinderen	Gewone kleine bouwstenen
Set	4 platen van 25 x 25 cm	4 platen van 25 x 25 cm
Noppen per plaat	16 x 16	32 x 32
Aantal kleuren	7	14
Prijs per set	€ 24,99	€ 19,99
Sterk in	Grote grepen, snel resultaat	Detail, grotere bouwwerken

Beide platen komen op dezelfde buitenmaat uit, want 32 noppen van 8 mm en 16 noppen van 16 mm leveren allebei 25,6 cm op, in de winkel afgerond naar 25 x 25 cm. Ze zijn daardoor even makkelijk in te pakken en even goed op een tafel te leggen, maar ze zijn niet uitwisselbaar.

Kies de maat op wat het kind kan bouwen

De kalenderleeftijd zegt minder dan je zou denken. Kijk liever naar wat er nu op tafel gebeurt: hoeveel stenen blijven er op elkaar staan en hoe lang blijft het kind ermee bezig.

Het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid toetst "stapelt 2 blokjes" rond 75 tot 84 weken, dus ongeveer 18 maanden. Zes blokjes op elkaar heeft een richtleeftijd van 30 maanden, met een spreiding van 22 tot 32 maanden. Tussen anderhalf en tweeënhalf jaar verdrievoudigt dus wat een kind op een plaat kan neerzetten, en juist die spreiding van tien maanden is de reden om naar het kind te kijken en niet naar het getal op de doos.

Van "past het erop" naar "past het erbij"

Voor een kind dat net begint is één set van vier platen van 25 x 25 cm ruim genoeg. Vier losse platen werken daarbij prettiger dan één groot vlak, want een klein kind schuift liever een stukje naar zich toe dan dat het om een grote plaat heen loopt.

Gaat het bouwen verder dan een toren, dan groeit de behoefte aan oppervlak. Bij 66 kleuters van gemiddeld 4,7 jaar vond Frontiers in Psychology een samenhang van 0,41 tussen vormwaarneming en de complexiteit van de bouwwerken die de kinderen maakten. Kinderen die vormen goed uit elkaar houden bouwen ingewikkelder, en zulke bouwwerken hebben ruimte nodig. Twee sets naast elkaar geven die ruimte zonder dat je meteen het dubbele uitgeeft.

De kleur kies je als laatste

Kleur bepaalt het decor, niet of het cadeau werkt. Het is wel de vraag die kinderen zelf het eerst stellen, dus het loont om er kort over na te denken voordat je bestelt.

Groen is de ondergrond waar het meeste op past: wei, bos, boerderij, kampeerveld, voetbalveld. Blauw verandert de spelregels, want alles wat erop komt moet varen of aan de kant blijven. Lichtgrijs is de straat, en daar rijdt het meeste. Geef je er één, geef dan groen. Geef je er twee, maak de tweede dan blauw of lichtgrijs.

Met standaard noppen kies je uit veertien kleuren, met grote noppen uit zeven. Dat scheelt, al is die kleinere keuze voor de jongste bouwers zelden een probleem: groen en blauw zijn de twee decors waar een peuter meteen een verhaal bij heeft. Staan maat, dikte en noppengrootte nog door elkaar in je hoofd, loop dan de gids over het kiezen van een bouwplaat door.

Een plaat met wat stenen erbij is geen klein cadeau

Wie een bouwplaat inpakt, denkt soms dat het cadeau te mager uitvalt: het is per slot van rekening een vlak stuk kunststof. Reken het eens door, dan klopt dat beeld niet.

De wiskundeafdeling van de Universiteit van Kopenhagen telde uit dat zes blokjes van 2 bij 4 noppen op 915.103.765 manieren te combineren zijn. Het veel geciteerde oudere getal, 102.981.504, telde alleen rechte torens van zes lagen mee. Alle lagere en bredere bouwsels ontbraken daarin, en juist die maken het grootste deel uit.

Het aantal mogelijkheden piekt bij vier lagen: 359.949.655 van de ruim 915 miljoen combinaties zijn vier lagen hoog, tegenover 102.981.504 voor een rechte toren van zes. Breed bouwen levert dus meer op dan hoog stapelen, en breed bouwen vraagt om een ondergrond die niet meeschuift. Dat is precies wat een plaat doet.

Het blijft bovendien niet bij spel alleen. Bij 102 peuters van 38 tot 48 maanden voorspelde ruimtelijk bouwen in Child Development de vroege rekenvaardigheid, met een partiële samenhang van 0,30. Een vaste ondergrond om op te bouwen is dus meer dan tijdverdrijf op een regenmiddag.

Drie cadeaucombinaties die af zijn

Een plaat alleen voelt als een half cadeau, ook al is het dat niet. Deze drie combinaties zijn compleet zonder dat je er een tweede doos stenen bij hoeft te kopen.

Kies de combinatie die bij de bak thuis past

Alle drie de combinaties gaan uit van stenen die het kind al heeft. Dat is niet alleen goedkoper, het werkt ook beter: een plaat die past bij de bak die er staat, ligt binnen een minuut vol.

Wil je de combinatie nog completer maken, leg er dan geen extra stenen bij maar een opdracht. Vier stappen die het uitpakken meteen tot spelen maken:

1. Meet de plek van tevoren Eén plaat wordt 25,6 cm breed, twee platen naast elkaar 51,2 cm en geen 50. Meet het tafelblad of de plank waar de plaat komt te liggen, dan past het cadeau ook echt op zijn plek.
2. Leg de vier platen eerst droog neer Schuif ze zonder iets vast te zetten in de gewenste indeling en kijk een dag hoe je kind erop speelt. Vaak verschuift de volgorde nog.
3. Koppel over de naad Klik lange stenen of dunne plaatjes over elke overgang, zodat het noppenraster doorloopt. Hoe dat precies werkt, staat in de gids over bouwplaten aan elkaar verbinden.
4. Geef er een bouwopdracht bij Schrijf drie opdrachten op een kaartje: een huis met een deur die opengaat, een brug waar een auto onderdoor kan, een dierenwei met een hek. Dat werkt beter dan nog een zak stenen.

Zo kies je, en waarom je op tijd bestelt

Loop de volgorde nog een keer na: eerst het noppenformaat, dan de maat, dan de kleur. Voor een kind dat net begint is één groene set met grote noppen een cadeau dat meteen werkt. Voor een kind dat al bouwt is een tweede kleur of een dubbelzijdige plaat de logische stap.

Bestel het op tijd. Speelgoedwinkels halen in november en december samen 116 procent extra omzet ten opzichte van een gemiddelde maand, blijkt uit CBS-cijfers die RetailTrends op een rij zette, en bijna 30 procent van hun jaaromzet valt in die twee maanden. Blijft de plaat na de feestdagen op tafel liggen, kijk dan hoe je zelf een bouwtafel maakt, want dan mag het bouwwerk gewoon blijven staan.

Tim Buikema is oprichter van BoomBii in Hoogezand en ontwerpt de bouwplaten zelf, in samenspraak met de kinderen in zijn eigen omgeving die ze dagelijks gebruiken.